Ο παλιότερος εαυτός σου που νοσταλγείς… ήταν πράγματι τόσο καλά;

Πολλοί από εμάς πιάνουμε τον εαυτό μας να σκέφτεται με νοσταλγία μια παλιότερη εκδοχή του: «Τότε ήμουν καλύτερα», «ήμουν πιο ανέμελος», «εκείνη ήταν η καλύτερη περίοδος της ζωής μου». 

Είναι όμως πράγματι έτσι; Ή μήπως η μνήμη μας έχει έναν τρόπο να γυαλίζει το παρελθόν, αφήνοντας στην άκρη τις δυσκολίες που κάποτε μας βάραιναν;

Γιατί θυμόμαστε το παρελθόν καλύτερο απ’ όσο ήταν

Η ψυχολογία έχει μια αρκετά πειστική εξήγηση για αυτό το φαινόμενο. Οι ερευνητές το αποκαλούν rosy retrospection, δηλαδή την τάση να θυμόμαστε το παρελθόν πιο θετικά απ’ όσο ήταν στην πραγματικότητα. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος λειτουργεί σαν ένας καλός μοντέρ που κόβει τις δύσκολες σκηνές και κρατά τις ωραίες στιγμές. Έτσι, μια περίοδος που τότε ίσως είχε άγχος, ανασφάλεια ή αβεβαιότητα, αργότερα μοιάζει σχεδόν ιδανική.

Μελέτες στην ψυχολογία της μνήμης δείχνουν ότι όταν ανακαλούμε παλιές εμπειρίες, τείνουμε να τις θυμόμαστε πιο ευχάριστες από όσο τις αξιολογούσαμε όταν τις ζούσαμε. Αυτό συμβαίνει γιατί οι λεπτομέρειες που προκαλούν άγχος ή δυσφορία ξεθωριάζουν πιο γρήγορα στη μνήμη μας, ενώ οι θετικές αναμνήσεις διατηρούνται πιο έντονες. Με τον χρόνο, η ιστορία που λέμε στον εαυτό μας για το παρελθόν γίνεται όλο και πιο «γυαλισμένη».

Ένας ακόμη λόγος που συχνά νοσταλγούμε τον παλιότερο εαυτό μας έχει να κάνει με την ηλικία. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι θυμούνται πιο έντονα τα γεγονότα της ζωής τους μεταξύ περίπου 15 και 30 ετών. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτό το φαινόμενο reminiscence bump. Σε αυτή την περίοδο συμβαίνουν πολλές «πρώτες φορές»: σπουδές, έρωτες, φιλίες, επαγγελματικά ξεκινήματα, ταξίδια. Είναι τα χρόνια που χτίζεται η ταυτότητά μας και γι’ αυτό αφήνουν πιο έντονο αποτύπωμα στη μνήμη.

Τι πραγματικά νοσταλγούμε όταν σκεφτόμαστε τον «παλιό εαυτό»

Ωστόσο, η νοσταλγία δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), η νοσταλγία δεν είναι μόνο ένα συναίσθημα μελαγχολίας για το παρελθόν, αλλά μπορεί να λειτουργήσει και θετικά για την ψυχική υγεία, ενισχύοντας την αίσθηση κοινωνικής σύνδεσης, μειώνοντας τη μοναξιά και αυξάνοντας το αίσθημα νοήματος στη ζωή. Με άλλα λόγια, το να θυμόμαστε με αγάπη παλιότερες εποχές της ζωής μας είναι απολύτως φυσιολογικό.

Το πρόβλημα είναι όταν συγκρίνουμε διαρκώς το παρόν με μια εξιδανικευμένη εκδοχή του παρελθόντος. Όταν λέμε «τότε ήταν καλύτερα», συχνά ξεχνάμε ότι τότε πιθανότατα σκεφτόμασταν κάτι παρόμοιο για μια ακόμη παλιότερη περίοδο. Η αλήθεια είναι ότι κάθε φάση της ζωής έχει τα δικά της προνόμια αλλά και τις δικές της δυσκολίες.

Ίσως λοιπόν ο «παλιός εαυτός» που νοσταλγούμε να μην ήταν απαραίτητα πιο ευτυχισμένος. Ήταν απλώς μια διαφορετική εκδοχή μας, με άλλα προβλήματα, άλλες ελπίδες και άλλες αβεβαιότητες. Και αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε από εκείνον, δεν είναι τόσο η ιδέα ότι τότε ήμασταν καλύτερα, αλλά το γεγονός ότι χάρη σε εκείνες τις εμπειρίες φτάσαμε εδώ που είμαστε σήμερα.